Gewasbeschermingsmiddelen en Natura 2000 

19 mrt. 2026

Deel 1 van 'Gewasbescherming onder druk' 

De laatste tijd is er veel maatschappelijke onrust over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen (GBM). Deze discussie speelt niet alleen in het publieke debat, maar vindt steeds vaker zijn weg naar de rechtszaal. Voor boeren en telers betekent dit dat zij ook in toenemende mate te maken krijgen met juridische procedures.

In onze artikelenserie “Gewasbescherming onder druk” nemen we je daarom de komende maanden mee in dit snel veranderende speelveld. We belichten de belangrijkste juridische ontwikkelingen, leggen uit met welke procedures je te maken kunt krijgen en geven praktische handvatten om risico’s te herkennen en daarop te anticiperen. Zo ben je beter voorbereid op wat er speelt – en wat er op je af kan komen.

 

In dit eerste deel van de serie zoomt onze jurist Lambert Polinder in op de relatie tussen het gebruik van GBM en de bescherming van Natura 2000-gebieden. Dat onderwerp roept bij veel boeren vragen op als: Mag je GBM nog wel gebruiken als je percelen in de buurt van een Natura 2000-gebied liggen? En heb je daar een natuurvergunning voor nodig?

De reden: het gebruik van GBM kan volgens recente jurisprudentie onder de Natura 2000-regelgeving vallen. Dat kan gevolgen hebben voor je bedrijfsvoering. In sommige gevallen dienen milieuorganisaties zelfs verzoeken tot handhaving in. We nemen je mee in wat deze ontwikkeling betekent, welke risico’s er spelen en wat je kunt doen als je met handhaving te maken krijgt.

Natura 2000 en bescherming van natuur

Op grond van de Habitatrichtlijn moeten de Europese lidstaten natuurgebieden aanwijzen die strikt beschermd moeten worden beschermd tegen negatieve invloeden. In Nederland zijn dat de Natura 2000-gebieden. Overheden moeten maatregelen nemen om gebieden in stand te houden en ze mogen geen activiteiten toestaan waarvan niet zeker is dat ze geen negatief effect veroorzaken. 

Toetsingskader

Van alle activiteiten moet beoordeeld worden of ze een negatief effect veroorzaken. Als op voorhand duidelijk is dat geen negatief effect kan worden veroorzaakt, is geen vergunning voor een Natura 2000-activiteit nodig. Een zogenoemde voortoets is een instrument om dat te beoordelen. Als niet op voorhand vaststaat dat geen negatief effect wordt veroorzaakt, moet een vergunning worden aangevraagd. Met een passende beoordeling moet worden aangetoond dat geen negatief effect wordt veroorzaakt. Als niet zeker is dat geen negatief effect wordt veroorzaakt moet de vergunning worden geweigerd.

Gewasbescherming

Wat heeft dit nu met gewasbescherming te maken? Nou, best heel veel weten we sinds een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Een milieugroepering stelde dat op voorhand niet uit te sluiten was dat het gebruik van GBM geen negatief effect voor Natura 2000-gebieden had. Op grond daarvan dienden zij bij de provincie een verzoek in om handhavend op te treden. Daarbij toonden ze aan dat in Natura 2000-gebieden residuen van GBM aanwezig waren.

Toen de provincie weigerde handhavend op te treden, is beroep en hoger beroep ingesteld tegen die weigering. De Afdeling bestuursrechtspraak oordeelde dat wanneer onzeker is welke gevolgen een activiteit heeft voor een Natura 2000-gebied, maar er wel aanwijzingen zijn voor negatieve gevolgen, nader onderzoek noodzakelijk is. Zolang dat ontbreekt, moet uit voorzorg worden aangenomen dat een natuurvergunning nodig is. Kort gezegd: het gebruik van GBM is zonder natuurvergunning in beginsel illegaal.

Handhaving

Na deze uitspraak zijn veel handhavingsverzoeken ingediend. De provincie moet bij zo’n verzoek beoordelen of sprake is van een overtreding en zo nodig handhavend optreden. Veel telers hebben daar mee te maken. 

Het is daarom van belang dat ook vanuit de sector onderzoek wordt geïnitieerd naar de verspreiding van GBM bij de toepassing ervan. Duidelijkheid daarin kan voor sommige situaties wellicht alsnog leiden tot een voortoets waaruit blijkt dat geen vergunning nodig is. Als toch vergunning nodig is kan met dat onderzoek bepaald worden of het gebruik negatieve gevolgen heeft (passende beoordeling). 

Wij kunnen je helpen

Wij hebben veel ervaring met juridische kwesties over GBM en de bescherming van Natura 2000-gebieden. Dus mocht je te maken krijgen met handhaving, neem contact met ons op. Je kunt ons bereiken door te bellen naar 088 488 29 29, te mailen naar naar juridischadvies@agrifirm.com of onderstaand contactformulier in te vullen.

April 2024 Gif pay off Exlan 350x120.gif

Neem contact met mij op

Een fout is opgetreden tijdens het ophalen van captcha-afbeelding

Ook interessant voor jou

8 jun. 2026

Agrifirm Exlan

De mensen van Exlan geven agrarisch ondernemers deskundig advies en praktische ondersteuning.

Juridisch advies

Bij juridische vraagstukken kun je rekenen op deskundig advies van de juristen van Agrifirm Exlan.

Uitspraak op het erf

In de serie 'Uitspraak op het erf' bespreken de juristen van Exlan recente gerechtelijke uitspraken. Bekijk ze hier.

Goed boeren, beter boeren

In de serie Goed boeren, beter boeren praten we met boeren die kansen grijpen. Lees hun verhalen.