Hokverrijking en nestmateriaal voor varkens

Wat zegt de wet?

Hokverrijking en nestmateriaal voor varkens zijn dus in beginsel wettelijke verplichtingen. De exacte bepalingen zijn in artikel 2.22 van het Besluit houders van dieren opgenomen.

Waar let je op bij hokverrijkingsmateriaal?

De NVWA controleert tijdens inspecties of de hokverrijking aan de regels voldoet. Als varkenshouder kijk je in de praktijk vooral naar wat werkt in de hokken. Je wil dat materialen veilig zijn, interessant blijven én rust in de groep brengen. Meer informatie over deze regels is te vinden op de website van de NVWA.

1. Praktische en veilige inzet in het hok: vermijd materialen die gevaarlijk zijn door bijvoorbeeld scherpe randen of splinters.
2. Zorg dat varkens er écht iets mee kunnen: goed verrijkingsmateriaal zet varkens aan het werk. Het moet uit elkaar te trekken zijn, lekker ruiken of smaken en ze moeten erin kunnen wroeten.
3. Genoeg materiaal voor rust in het hok: Ligt er te weinig materiaal? Dan zie je meer irritatie onderling. Als varkenshouder wil je voldoende materiaal neerleggen, zodat de dieren samen kunnen wroeten.

In de praktijk werken losse materialen, zoals stro, hooi en zaagsel goed. Ook vaste organische voorwerpen, zoals jute doeken, stukken hout en natuurlijk touw kunnen ingezet worden. Tot slot zijn gras, stro of een speciale mix voor in een wroetbak prima opties. (Ruis & Hoofs, 2025)

2.      Zorg voor goed bereikbare hokverrijking

Hokverrijkingsmateriaal kan best duur zijn. Zorg er daarom voor dat materiaal voor meerdere dieren toegankelijk is. Dit zorgt er niet alleen voor dat minstens 25% van de dieren tegelijk aan de slag kunnen, maar het scheelt ook in de kosten.

• Logische plek: plaats je hokverrijkingsmateriaal op een plek met genoeg ruimte eromheen, zodat dieren er tegelijk mee bezig kunnen.
• Vermijd drukken plekken: varkens lopen elkaar zo in de weg en moeten daardoor onnodig concurreren.
• Dichte plaat: zorg dat hokverrijkingsmateriaal niet in de roostervloer verdwijnt door een plaat onder het materiaal te plaatsen.
• Afstand met vloer- en drinkzones: voorkom dat het materiaal in voederbakken terechtkomt.
  
  

4.      Iedere stal is anders

Iedere stal is anders. Wat voor de ene varkenshouder goed werkt, hoeft voor de ander geen succes te zijn. Kijk daarom altijd kritisch naar de materialen die je verstrekt.

• Test verschillende materialen: ontdek waar de varkens het meest in wroeten of ontdekken.
• Lange staarten: houd extra rekening bij varkens met lange staarten. Bij deze dieren moet namelijk álles kloppen.
• Welzijnscheck: gebruik de gegevens uit je welzijnscheck om je inrichting verder te opmaliseren.

Waar let je op bij nestmateriaal?

Tijdens de inspecties controleert men natuurlijk ook het nestmateriaal. Rond het werpen wil de zeug materiaal ordenen en ermee bouwen. Zorg daarom dat in de dagen ervoor al het juiste materiaal klaarligt.

1. Het materiaal is geschikt om een nest te bouwen: zeugen wroeten met de snuit en krabben met de poten. Let er daarom op dat het materiaal los en te verplaatsen is.
2. Het materiaal mag geen risico vormen: je wil elke kans op wonden en infecties vermijden. Voorkom daarom dat materiaal gaan splinteren.
3. De zeug moet het materiaal kunnen hanteren: zeugen willen het materiaal slepen, draaien en stapelen om een nest te kunnen bouwen. Het moet voor hen dus niet te groot en te zwaar zijn.

Los materiaal waar de zeug lekker mee uit de voeten kan als hooi, stro, houtsnippers (mits niet splinterend), kuilgras (ruwvoer) en hakselmateriaal werken in de praktijk goed. Dit geldt ook voor organische voorwerpen als doeken en touwen.

Wat leveren hokverrijking en nestmateriaal de varkenshouder op?

Varkens willen iets te doen hebben. Geef ze materiaal om in te wroeten, aan te trekken of uit elkaar te halen. Ze worden hierdoor rustig(er), bijten elkaar minder en krijgen minder gezondheidsproblemen. Volgens de brochure hokverrijking en nestbouwmateriaal voor varkens van Wageningen University & Research kun je op de volgende voordelen rekenen:

• Gezondheidsvoordelen: jouw dieren zijn minder gevoelig voor ziekten.
• Rust in het hok: zeugen en biggen spelen samen met hokverrijking, waardoor het rustiger in de groep is en er minder gebeten wordt.
• De dieren liggen schoner: varkens mesten op een plek waar ze niet bezig zijn. Door hokverrijking strategisch te plaatsen, kan dit gestuurd worden.
• Betere darmontwikkeling: extra ruwvoer zorgt voor een betere verzadiging. (Ruis & Hoofs, 2025)

Zeugen hebben voor het werpen de behoefte om een nest te bouwen. Hier hebben ze ruimte en nestmateriaal voor nodig. De duur van dit gedrag verschilt per dier en wordt beïnvloed door externe factoren als temperatuur en de aanwezigheid van het materiaal. Bij de afwezigheid van voldoende nestmateriaal liggen onrust en moeizame geboortes op de loer. Nestmateriaal levert het volgende op:

• Afbiggen verloopt vlotter: hogere oxytocinelevels en minder stress
• Zeug functioneert beter: nestmateriaal lijkt te zorgen voor een betere reactie van het zeug op de biggen
• Zeug ervaart meer rust: zeugen zijn rustiger tijdens en rondom het werpen (Ruis & Hoofs, 2025)

Checklist hokverrijking en nestmateriaal voor varkens

Specialisten van Wageningen University & Research (WUR) hebben een handige checklist voor varkenshouders samengesteld. Hiermee kun je nagaan of jouw hokverrijking en nestbouwmateriaal aan de belangrijke voorwaarden voldoet.

Bronvermelding

Ruis M.A.W., & A.I.J. Hoofs (2025).  Hokverrijking en nestbouwmateriaal voor varkens. WUR E-depot. Geraadpleegd op 18 februari 2026, van: https://edepot.wur.nl/693940