Belangrijk is dat er daadwerkelijk sprake moet zijn van mantelzorg. De mantelzorger of de zorgvrager moet er zelf wonen, eventueel samen met één ander persoon. De gemeente kan vragen om aan te tonen dat er echt sprake is van mantelzorg, bijvoorbeeld met een verklaring van een arts of zorginstantie.
Is er op dit moment nog geen mantelzorgsituatie, maar wil je wel vooruitkijken naar de toekomst? Dan kan een prémantelzorgwoning een goed alternatief zijn.
Prémantelzorg
Een relatief nieuw concept is de prémantelzorgwoning. Dit is een woonruimte die alvast wordt geplaatst op het erf, met het oog op toekomstige mantelzorg.
De voordelen zijn duidelijk: ouders kunnen alvast kleiner gaan wonen op het erf, terwijl de nieuwe generatie het bedrijf overneemt. Wanneer later zorg nodig is, hoeft er niets meer verbouwd of geregeld te worden.
Er gelden wel specifieke voorwaarden:
- Er hoeft nog geen zorgindicatie te zijn, maar er moet wel een aannemelijke verwachting zijn dat binnen 10 jaar mantelzorg nodig zal zijn.
- Vaak moet het om iemand gaan die de AOW-leeftijd heeft of waarvan de gezondheid vooruitwijst op toekomstige zorgbehoefte.
- De gemeente moet meewerken; niet alle gemeenten hebben hier beleid voor en beleid kan sterk verschillen.
Het bouwen van een prémantelzorgwoning is in de meeste gevallen vergunningsplichtig. Het is daarom verstandig om al in een vroeg stadium een adviseur in te schakelen die de mogelijkheden in jouw gemeente in kaart kan brengen.
Sloopmeters of functieverandering
Soms is het mogelijk om extra woonruimte te realiseren via sloopmeters of functieverandering van agrarische bedrijven in de omgeving. Dit kan bijvoorbeeld door oude agrarische bebouwing te slopen en in ruil daarvoor een woning te bouwen.
De voorwaarden verschillen sterk per provincie en gemeente, maar vaak geldt:
- Er moet een bepaalde hoeveelheid m² agrarische bebouwing worden gesloopt.
- De nieuwe woning moet binnen het bestaande erf passen.
- Soms wordt een kwaliteitsbijdrage gevraagd (bijv. landschappelijke inpassing of natuurcompensatie).
Deze mogelijkheid is niet alleen interessant voor agrariërs die stoppen of hun bedrijf gedeeltelijk afbouwen en graag op het erf willen blijven wonen. Ook voor boeren die hun bedrijf willen voortzetten kan het aantrekkelijk zijn om via de aankoop van sloopmeters extra woonruimte op het erf te realiseren.
Tweede bedrijfswoning
Een andere optie is het aanvragen van een tweede bedrijfswoning. Dit kan bijvoorbeeld handig zijn wanneer meerdere gezinsleden actief zijn in het bedrijf en er sprake is van continue aanwezigheid op het erf.
De gemeente kan hiermee instemmen als je kunt aantonen dat:
- de omvang en aard van het bedrijf dit noodzakelijk maken;
- er structureel behoefte is aan twee huishoudens op het erf.
Toch is dit in de praktijk lastig: door moderne technieken, automatisering en cameratoezicht oordelen gemeenten vaak dat een tweede bedrijfswoning niet noodzakelijk is. Goede onderbouwing en advies zijn dus cruciaal.
Woningsplitsing
Wanneer nieuwbouw om welke reden dan ook geen haalbare optie is, of wanneer de bestaande bedrijfswoning groot genoeg is om plaats te bieden aan twee afzonderlijke huishoudens, kan woningsplitsing een passend alternatief zijn. Door een woning te splitsen, wordt extra woonruimte gecreëerd zonder dat er nieuwbouw nodig is.
Of woningsplitsing mogelijk is, hangt doorgaans af van de beschikbare gebruiksoppervlakte, de bouwkundige staat van de woning en de geldende bouw- en gebruiksregels. In veel gevallen is voor woningsplitsing een omgevingsvergunning vereist.
Zorgvuldige aanpak
Ruimte creëren voor meerdere generaties op het erf is in sommige gevallen mogelijk, maar vraagt om een zorgvuldige aanpak. Het is belangrijk om op tijd te onderzoeken welke woonvorm het beste past bij jouw situatie, zoals een mantelzorgwoning, een prémantelzorgwoning, een tweede bedrijfswoning, een sloopmetersregeling of woningsplitsing. Op die manier kun je blijven genieten van het erf dat al generaties lang het hart vormt van het boerenbedrijf.
De adviseurs van Team Bedrijfdsontwikkeling van Agrifirm Exlan kunnen je hierbij ondersteunen. Zij denken mee over de mogelijkheden, kennen de regelgeving en helpen bij het voorbereiden en onderbouwen van plannen richting de gemeente. Zo vergroot je de kans op een oplossing die past bij jouw bedrijf én bij de toekomst van de familie.
